Historia obserwacji meteorologicznych w Mieroszowie do 1945 r.
Obserwacje meteorologiczne w Mieroszowie (niem. Friedland in Niederschlesien) w latach 1878--1945.
Ten tekst jest częścią cyklu poświęconego pogodzie i klimatowi w okolicach Kowalowej i szerzej, w gminie Mieroszów. Kliknij gdzieś w tej ramce, by zobaczyć pełną listę tekstów w serii.
- Stacja pogodowa w Kowalowej
- Opady w Górach Kamiennych i Suchych — wersja interaktywna
- Statystyka opadów w Mieroszowie i okolicach
- Zasoby wody i zagrożenie suszą w gminie Mieroszów
- Historia obserwacji meteorologicznych w Mieroszowie do 1945 r.
- Mieroszów — koniec pewnej epoki
- Meteorologiczne podsumowanie roku 2024
- Meteorologiczne podsumowanie wiosny 2025 r.
- Meteorologiczne podsumowanie lata 2025 r.
- Meteorologiczne podsumowanie jesieni 2025 r.
- Meteorologiczne podsumowanie roku 2025
- Meteorologiczne podsumowanie wiosny 2026 r.
- Aktualne odczyty ze stacji meteo — instrukcja
- Panel zaawansowanych analiz — instrukcja
- Sieć stacji pogodowych Meteo.Mieroszów — pomysł i projekt
Poniższy tekst jest wersją elektroniczną artykułu opublikowanego w czasopiśmie ,,Wiadomości Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej’’ (rocznik 1999, tom 22, numer 4 — źródło informacji bibliograficznej), autorstwa Mirosława Miętusa, Danuty Wielbińskiej i Wandy Chwalczewskiej. Przygotowano na podstawie skanu pozyskanego dzięki uprzejmości IMGW-PIB.
SPIS TREŚCI (kliknij, by rozwinąć)
Stacja meteorologiczna w Mieroszowie k. Wałbrzycha (Friedland, Kreis Waldenburg)
Praca stanowi kontynuację cyklu dotyczącego przebiegu obserwacji meteorologicznych na wybranych stacjach ziem północnych i zachodnich. Została przygotowana na podstawie materiałów zgromadzonych w archiwum DWD [Deutscher Wetterdienst] w Offenbach. Autorzy dokonali jedynie uporządkowania materiału, zweryfikowali nazwy geograficzne, nazwy przyrządów. Nie poddawano weryfikacji informacji zawartej w wykazach dotyczących cytowanych publikacji.
Informacje o lokalizacji stacji, obserwatorach, wyposażeniu itp.
-
01.02.1878 — 31.12.1880: stacja prywatna
01.02.1878 — 31.03.1879, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=470 m NN, ht=8 m nad gruntem, obserwator — lekarz sztabowy i radca sanitarny dr Engel. Stacja przy mieszkaniu obserwatora w tzw. Starym Mieroszowie (Alt Friedland), położonym ok. 800 m na południowy zachód od właściwego miasta Mieroszów. Miejscowość leży w Górach Wałbrzyskich i ciągnie się wzdłuż dosyć głęboko wciętej doliny rzeki Ścinawki, jednego z dopływów Nysy Kłodzkiej. Na wschód od Mieroszowa przebiega linia kolejowa do Kuźnic Świdnickich, na zachodzie wznosi się miasto na wschodnich zboczach Góry Kościelnej, która ma wysokość 545 m [n.p.m.]. Co do położenia stacji brak jakichkolwiek danych. Termometry stacyjne i ekstremalne nieznanego pochodzenia i konstrukcji były zawieszone, przypuszczalnie zupełnie swobodnie, bez osłony, przed północnym oknem mieszkania obserwatora na drugim piętrze budynku.
-
01.04.1879 — 31.12.1880, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=506 m NN, ht=5,0 m nad gruntem, obserwator — bez zmian. Stacja przeniesiona do nowego mieszkania obserwatora na terenie właściwego Mieroszowa. Szczegółów co do położenia stacji brak. Nie zmieniony zestaw przyrządów przypuszczalnie bez osłon był zamocowany przed oknem skierowanym na północ w mieszkaniu obserwatora na pierwszym piętrze. Od 1 sierpnia 1879 został zainstalowany w ogrodzie stacyjnym nowy deszczomierz nieznanego pochodzenia, być może typu Osnaghiego (hr=0,7 m nad gruntem). Od 24 października 1880 odczytanie termometrów odbywało się w ogrodzie. Przypuszczalnie termometry stacyjne i ekstremalne znajdowały się w małej angielskiej klatce meteorologicznej (ht=1,6 m nad gruntem).
-
01.01.1881 — 30.09.1886: stacja III rzędu
01.01.1881 — 30.09.1886, lokalizacja stacji — bez zmian. 1 stycznia 1881 r. stacja została włączona do Pruskiej Sieci Obserwacyjnej. Lokalizacja stacji i obserwator pozostali bez zmian. Kierunek wiatru był obserwowany według wskazań wiatromierza (chorągiewek) na wieżach kościelnych. W r. 1883 zmieniono wysokość zainstalowania deszczomierza z 0,7 m na 1,0 m nad gruntem. Obserwacje wykonywano w terminach: 6a, 2p, 10p.
-
01.10.1886 — 30.04.1906: stacja II rzędu
01.10.1886 — 30.04.1906, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=502 m NN, HB=504 m NN, ht=2,6 m, hr=1,0 m, obserwator — bez zmian. Stacja przeniesiona do nowego mieszkania obserwatora, które znajdowało się na wschód od rynku w Mieroszowie, przy ul. Schweidnitzer-Strasse [dzisiaj ul. Mikołaja Kopernika]. Ogród należący do posesji tego domu, znajdujący się na wschód od niego i opadający stopniowo aż do samego swojego końca obrywał się potem stromo o ok. 10 m nad Ścinawką. Nowy barometr stacyjny Fuessa (Berlin) ze zredukowaną skalą, znajdował się w gabinecie obserwatora na pierwszym piętrze budynku. Klatka meteorologiczna typu angielskiego z termometrami psychrometrycznymi i ekstremalnymi Fuessa (Berlin), była ustawiona w warunkach odpowiednich, w nieosłoniętej, środkowej części ogrodu. Deszczomierz Hellmanna, typ 86, o powierzchni wychwytu 200 cm2 był ustawiony w pobliżu klatki w ogrodzie. Kierunek wiatru był określany według dobrze funkcjonującej chorągiewki (wiatrowskazu) na kościele katolickim oraz według pióropuszy dymu z różnych kominów. 1 stycznia 1887 zmieniono terminy obserwacji na 7a, 2p, 9p. Poza tym hr zmieniono z 1,0 m na 1,3 m nad gruntem. 1 października 1887 rozpoczęto pomiary wilgotności. 1 grudnia 1890 klatkę z termometrami psychrometrycznymi i ekstremalnymi Fuessa ustawiono wyżej (ht=2,0 m nad gruntem). Od r. 1891 zmieniono hr na 1,4 m; innych szczegółów brak. Od r. 1896 podaje się nową wartość dotyczącą wysokości barometru; przypuszczalnie wynik powtórnego pomiaru HB=506 m NN. Stacja zakończyła działalność z dniem 30 kwietnia 1906.
-
01.06.1904 — 30.11.1905: posterunek opadowy
01.06.1904 — 30.11.1905, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=510 m NN, hr=1,0 m nad gruntem, obserwator — właściciel ogrodnictwa — Hans Schoene (zmarły 14 lutego 1941). Stacja na terenie ogrodnictwa obserwatora przy ul. Landeshuter Strasse 26 [dzisiaj ul. Stefana Żeromskiego], przy południowym końcu Mieroszowa. Deszczomierz Hellmanna, typ 86, był ustawiony na zachód od domu mieszkalnego obserwatora, na podnoszącym się ku zachodowi w kierunku góry Kościelnej terenie kwiaciarni obserwatora. Na stacji był przypuszczalnie śniegomierz (łata). Pomiar wykonywano o 7a.
-
01.12.1905 — 31.05.1906: stacja III rzędu
01.12.1905 — 31.05.1906, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=510 m NN, ht=2,2 m nad gruntem, hr=1,0 m nad gruntem, obserwator — właściciel ogrodnictwa Hans Schoene. Położenie stacji nie zmienione. W ogrodzie obserwatora na zachód od domu mieszkalnego, obok deszczomierza ustawiono nową klatkę z termometrami psychrometrycznymi i ekstremalnymi Fuessa (Berlin). Jednocześnie ustawiono wiatromierz, ale brak wszelkich danych na ten temat.
-
01.06.1906 — 28.02.1945 (z przerwami): stacja II rzędu
01.06.1906 — 28.02.1945, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=502 m NN, HB=504 m NN, ht=2,2 m, hr=1,0 m. 1 czerwca 1906 przejęto z rozwiązanej stacji II rzędu w Mieroszowie, obserwatora dr Engela. W domu obserwatora w pokoju na pierwszym piętrze, ogrzewanym tylko w czasie świąt, zainstalowano barometr Fuessa. Klatka z niezmienionym zestawem przyrządów i deszczomierz stały, jak dawniej, we wznoszącym się ku zachodowi ogrodnictwie na zachód od domu mieszkalnego. Na temat wiatromierza brak danych informacyjnych. 4 czerwca 1908 na stacji zainstalowano aspirator Fuessa. Od 27 stycznia 1917 do 31 maja 1918 stacja nie pracowała z powodu powołania obserwatora do wojska. Od listopada 1928 na stacji była nowa łata śniegowa i nowy śniegomierz. W roku 1929 hr zostało zmienione, zapewne z powodu niewielkiego przestawienia przyrządu (hr=1,2 m nad gruntem). Obserwator H. Schoene otrzymał w roku 1930 medal Hellmanna. 24 czerwca 1932 barometr stacyjny Fuessa (Berlin) został przewieszony o piętro wyżej w tym samym położeniu w domu obserwatora. HB=507,1 m NN. W roku 1935 podano nową wartość HS. Nie wiadomo, czy nastąpiło przeniesienie ogródka meteorologicznego na terenie ogrodnictwa wznoszącego się ku zachodowi, czy też ponownie wykonano pomiary. W przypadku przeniesienia ogródek znajdowałby się teraz bardziej na wschód, w pobliżu domu (HS=505 m NN, ht=2,2 m, hr=1,2 m nad gruntem).
-
06.05.1941 — 31.01.1942, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=510 m NN, Hp=511,8 m NN, ht=2,0 m, hr=1,0 m, obserwator — właściciel ogrodnictwa O. Schoeber, i jego żona M. Schoeber. Stacja została przeniesiona na teren ogrodnictwa, na którym stał też dom obserwatora, przy ul. Gartenstrasse 1 [dzisiaj ul. Ogrodowa], na północno-zachodnim skraju Mieroszowa, w dzielnicy miasta wznoszącej się na zachód od stacji, w stronę Kościelnej Góry. Oddalenie na północ od dotychczasowej stacji II rzędu, obsługiwanej dotąd przez obserwatora Schoenego wynosiło ok. 250 m. Barometr stacyjny został umieszczony w pokoju na parterze domu mieszkalnego obserwatora. Klatka stała w ogrodzie, ok. 10 m na południe od domu (mieszkalnego), który miał wysokość 6 m. W klatce były termometry psychrometryczne i ekstremalne Fuessa i inne oraz aspirator Fuessa. Obok klatki był deszczomierz Hellmanna. Ok. 5 m na południe od klatki stało 3-metrowej wysokości drzewo. Teren opadał na wschód tarasowo, natomiast ku zachodowi wznosił się. Na temat wiatromierza nie ma żadnych danych. Na stacji była łata śniegowa i śniegomierz. Obserwator O. Schoeber od 16 stycznia 1942 został powołany do służby wojskowej.
-
01.02.1942 — 24.03.1942, obserwator — żona dotychczasowego obserwatora. Zakres stacji został ograniczony tylko do opadu.
-
15.05.1942 — 28.02.1943, 50°40N, 16°11’ E, HS=518 m NN, HB=504 m NN, ht=2,1 m, hr=1,2 m, obserwator — właściciel ogrodnictwa, F. Wilhelm, zastępca — ojciec obserwatora. Stacja przeniesiona na teren zakładu ogrodniczego z domem mieszkalnym obserwatora, przy ul. Ring nr 3-4 [dzisiaj Plac Niepodległości], na północno-zachodnim skraju miasta Mieroszowa. Pozostawała ona od południa w bezpośrednim sąsiedztwie z dotychczasową stacją II rzędu w Mieroszowie, którą prowadził obserwator Schoeber. Podobnie jak dotąd, teren stacji wznosił się częściowo tarasowo ze wschodu na zachód ku porośniętej lasem Górze Kościelnej. Klatka z niezmienionym zestawem przyrządów oraz deszczomierz stały w ogrodzie warzywnym na zachód od cieplarni i okien inspektowych i o ok. 90 m na zachód od domu. Na północny wschód od ogródka meteorologicznego stały w wystarczająco dużej odległości szopa o wysokości 6 m i 2,5 m wysokości beczka z kompostem. Na temat wiatromierza brak jakichkolwiek danych. Na stacji była łata śniegowa i śniegomierz. Faktycznie obserwator F. Wilhelm rozpoczął obserwacje już 1 maja 1942. Dnia 27 lutego 1943 obserwator został powołany do wojska. Od 1 do 23 marca 1943 stacja nie pracowała.
-
24.03.1943 — 20.05.1943, 50°40’ N, 16°11’ E, HB=480 m NN, hr=1,3 m nad gruntem, obserwator — H. Ilchmann, zastępca — jego synowa H. Ilchmann. Stacja została przeniesiona na posesję z domem mieszkalnym przy ul. Untersteinestrasse 11 [dzisiaj ul. Wojska Polskiego], przy południowym wylocie z Mieroszowa, ok. 800 m na południe od dotychczasowej stacji II rzędu w Mieroszowie, prowadzonej przez obserwatora F. Wilhelma. Deszczomierz Hellmanna był ustawiony w odpowiednim miejscu w ogrodzie obserwatora. Dalsze szczegóły nie są znane. Na stacji była łata śniegowa i śniegomierz. 71–letni obserwator podjął się tylko prowadzenia obserwacji opadowych. Pozostałe przyrządy na razie pozostały w ogrodnictwie Wilhelma.
-
21.05.1943 — 28.02.1945, 50°40’ N, 16°11’ E, HS=492 m NN, HB=491 m NN, ht=2,1 m, hr=1,3 m, obserwator — rencista po wypadku, A. Bierbass, zastępca — jego córka I. Berthel. Stacja przeniesiona na posesję z domem, w którym mieszkał obserwator. Stacja leżała poza miastem, w kierunku południowo-zachodnim, ok. 900 m od śródmieścia Mieroszowa w pagórkowatej okolicy. Wokół stacji znajdowały się poza kilkoma skupiskami drzew, głównie łąki, pastwiska i pola. Barometr stacyjny znajdował się prawdopodobnie w jednym z pomieszczeń na parterze budynku mieszkalnego, którego wysokość wynosiła 10 m. Klatka stała ok. 6-10 m na północ od tego domu o 10-metrowej wysokości, we wznoszącym się pod górę o ok. 1,5 m ogrodzie obserwatora. W klatce były termometry psychrometryczne i ekstremalne Fuessa oraz innych wytwórni, a także aspirator Fuessa. Ogródek meteorologiczny znajdował się tuż obok płotu drucianego, oddzielającego parcelę od przebiegającego na północ od niej polnego traktu. W dostatecznej odległości od ogródka, na północ i na południe, stały pojedyncze drzewa. Wiatromierza nie było. Kierunek wiatru szacowano. Na stacji była łata śniegowa i śniegomierz.
-
Stacja zakończyła obserwacje z dniem 28 lutego 1945. Nie można stwierdzić, czy obserwacje były wykonywane jeszcze po 28 lutego 1945.
Krytyczne uwagi dotyczące obserwacji
- 1896 — temperatura latem za wysoka, uprzywilejowane pośrednie kierunki wiatru
- 1898 — klatka za bardzo zagłuszona przez rozrastające się drzewa i krzewy
- 1900–1906 — stacja nie publikowana w rocznikach ponieważ, na skutek złego zdrowia obserwatora, jest w nich coraz więcej luk
- 1906 — wilgotność zimą za wysoka, za dużo cisz
- 1908 — zachmurzenie zawyżone, za dużo cisz
- 1942 — obserwacje bardzo złe
Wykaz publikacji zawierających opisy lokalizacji i wyposażenia stacji w różnych okresach
- Prof. dr G. Hellmann, Repertor. d. Dsch. Met. Leipzig, 1883, s. 773
- Ergebn. Nied.-Beob. Preussen 1904, s.
- Jb. Preussen 1881, s. IV, V, 40-41
- Jb. Preussen 1882, s. V, 40-41, 101, 103, 116
- Jb. Preussen 1883, s. XII, 70-71, 130, 132, 135
- Jb. Preussen 1886, s. IX, 102/03, 181, 183, 187, 195, 197, 199,202
- Jb. Preussen 1887, s. VI, X, 110-111, 234, 237, 242, 251, 254, 256, 260, 268
- Jb. Preussen 1890, s. XII, 120-121, 290, 303, 308, 318, 320, 322, 329, 342
- Jb. Preussen 1891, s. VIII, 120-21, 190, 193, 198,208,211,214,216
- Jb. Preussen 1892, s. XIII
- Jb. Preussen 1896, s. VIII, 146-47, 214, 217, 223, 236, 238, 240
- Jb. Preussen 1898, s. X, XVII, 146/147, 202, 204, 208, 217, 220, 222, 224
- Jb. Preussen 1905, s. VII, XIV
- Jb. Preussen 1906, s. VII, IX, XI, XIV, 90-91, 130, 132, 140
- Jb. Preussen 1908, s. XI, XIV. 90-91, 132, 134, 142
- Jb. Preussen 1914-1918 s. V, XI
- Jb. Preussen 1929, s. XIV, 86-87, 141, 143. 150
- Jb. Preussen 1932, s. XIII, XVII, 86-87, 141, 151
- DMJ, cz. II. 1935, s. XVI, 28-29, 183, 188
- DMJ, cz. II. 1941,s. V
- DMJ, cz. II. 1942, s. V
- DMJ, cz. II. 1943, s. V
- Nied.-Tab. 1942,11,111
- Nied.-Tab. 1943, 5ff
- Klima-Tab. 1941, 6ff
- Klima-Tab. 1942, 5ff
- Klima-Tab. 1943, 5ff
- Klima-Tab. 1945, II
- Akta stacyjne (stare) nr 89 z planami sytuacyjnymi
- Akta stacyjne (stare) nr 87 z 2 planami sytuacyjnymi i 4 fotografiami
Wykaz publikacji dotyczących klimatu lokalnego
Prof. dr Gustaw Hellmann, Die Niederschläge in den Norddeutschen Stromgebieten, 3 tomy, Berlin 1906 (1879-1890). Sygnatura biblioteki DWD-IP21.
Objaśnienie skrótów
HS — wysokość stacji n.p.m. (nad poziomem morza)
HB — wysokość barometru n.p.m.
ht — wysokość termometru nad gruntem
hr — wysokość deszczomierza nad gruntem
6a, 9p — pora obserwacji względem godziny 1200: a = ante = przed (6a = 600), p = post = po (9p = 2100)
NN — Normalnull, wysokość n.p.m. liczona od średniego poziomu Morza Północnego w Amsterdamie (definicja na Wikipedii i opis zabytkowego reperu w Wielkopolsce, dla którego poziomem odniesienia jest Amsterdam)
Informacja od autora strony kowalowa.eu: dysponentem praw do oryginalnego artykułu jest Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej — Państwowy Instytut Badawczy (IMGW–PIB). Moja rola ograniczyła się do przygotowania wersji elektronicznej i drobnych zmian redakcyjnych bez zmiany treści. Ujednoliciłem i uwspółcześniłem zapis dat, dodałem aktualne nazwy ulic i objaśnienia skrótów używanych w tekście. Dopiski w nawiasach kwadratowych pochodzą ode mnie.
