Formy ochrony przyrody w gminie Mieroszów
- Tagi:
- przyroda,
- jabłoń perpetua
Pomniki przyrody i nie tylko. Czy naturalne otoczenie wokół nas wymaga ochrony? Większość ludzi odpowie zapewne ,,tak, oczywiście!‘’. Z potrzeby dbałości o różne przejawy Natury już bardzo dawno temu wprowadzano rozmaite zakazy i nakazy. Na przykład w Polsce, za panowania Władysława Jagiełły, zaczęto chronić cisy — powoli rosnące drzewa, cenione ze względu na właściwości cisowego drewna do wyrobu łuków i kusz. Pojęcie pomnika przyrody w dzisiejszym znaczeniu wprowadził Alexander von Humboldt — niemiecki przyrodnik i odkrywca, którego bez przesady można nazwać ojcem współczesnej ochrony środowiska. Pomnik przyrody jest intuicyjnie zrozumiałym określeniem. Jego uporządkowana, prawna definicja z Ustawy o ochronie przyrody brzmi następująco: Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie. Jak widać z tego opisu, pojęcie pomnika przyrody jest szerokie. Teoretycznie wystarczy jedna cecha danego organizmu żywego (np. drzewa) bądź tworu nieożywionego (np. skały), by objąć go ochroną prawną. Pomnik przyrody jest tylko jednym elementem znacznie szerszego zbioru form ochrony przyrody. Mogą one być obszarowe (np. parki krajobrazowe czy rezerwaty) lub punktowe (np. pomniki przyrody czy stanowiska dokumentacyjne). Ustawa o ochronie przyrody wymienia ich pełną listę: Spośród wymienionych wyżej form ochrony przyrody w Polsce najliczniejszą kategorią są pomniki przyrody, wśród których zdecydowanie dominują drzewa (około 95%) — pojedyncze lub w grupach. Ile jest form ochrony przyrody w całej gminie? Policzmy je: Jak widać z tego zestawienia, w granicach gminy Mieroszów nie ma parku narodowego, rezerwatów przyrody, stanowisk dokumentacyjnych ani użytków ekologicznych. Jest za to park krajobrazowy, obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000. Przyjrzyjmy się im po kolei, zaczynając od największych. Część gminy objęta jest Parkiem Krajobrazowym Sudetów Wałbrzyskich (dalej będę używał skrótu PKSW). Ma powierzchnię 6493 ha (w tym otulina zajmuje 2895 ha). Został powołany w 1999 r. Według opisu ze strony Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych (DZPK): Park położony jest w Sudetach Środkowych, na południe od Wałbrzycha i obejmuje środkową najwyższą część Gór Kamiennych (Pasmo Lesistej (851 m n.p.m.) i zachodnia część Gór Suchych z Waligórą (936 m n.p.m.) oraz wschodni fragment Gór Wałbrzyskich (masyw Borowej — Borowa (854 m n.p.m.) i Rybnicki Grzbiet. Od południa graniczy z Czeskim CHKO (Parkiem Krajobrazowym ,,Broumovsko’’). Obszar Parku należy do zlewni Morza Bałtyckiego. Słabo rozwinięta sieć hydrograficzna. Wody podziemne nie mają dużego znaczenia ze względu na brak warstw wodonośnych. Ważniejsze potoki to: Rybna, Sokołowiec, Złota Woda i Grządzki Potok. Interesującym zjawiskiem jest kaptaż Rybnej, która w wyniku erozji wstecznej ,,przechwyciła’’ górny, źródliskowy odcinek Ścinawki i płynie głęboką przełamaną doliną do Bystrzycy. Najwyższy punkt 936 m n.p.m. — Waligóra, a najniższy ok. 400 m n.p.m. W granicach PK Sudetów Wałbrzyskich znajdują się fragmenty Specjalnego Obszaru Ochrony siedlisk Natura 2000 ,,Góry Kamienne’’ (PLH020038) i Obszaru Specjalnej Ochrony ptaków Natura 2000 ,,Sudety Wałbrzysko-Kamiennogórskie’’ (PLB020010). Na stronie poświęconej parkowi można znaleźć dużo ciekawych informacji o przyrodzie, zabytkach oraz innych wartych obejrzenia miejscach, a także szlakach turystycznych w okolicy. DZPK prowadzi własny rozbudowany geoportal, dostępny pod adresem krajobraz.dzpk.pl. Do dyspozycji jest kilkadziesiąt warstw (pojedynczych map), które można dowolnie włączać i wyłączać, tworząc własne kompozycje mapowe. Duża statyczna mapa PKSW jest w tym miejscu (pojedynczy plik JPG o wymiarach 4052x2871 px). Cennym uzupełnieniem informacji tekstowych są zdjęcia i piękne panoramy z lotu ptaka. Opublikowany w marcu 2025 r. audyt krajobrazowy województwa dolnośląskiego postuluje powiększenie PKSW o ponad 1900 ha. Zdecydowana większość tej powierzchni przypada na gminę Mieroszów, głównie wsie Rybnica Leśna i Unisław Śląski. Audyt mówi o następujących obszarach: Ze szczegółami można zapoznać się na stronie BIP Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego i geoportalu UMWD. Ponieważ cały audyt zajmuje ponad 5 GB, z mojej strony można pobrać zeszyt zatytułowany Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich (16 stron w formacie PDF). W gminie Mieroszów istnieje jeden obszar chronionego krajobrazu (OCHK) o nazwie Zawory. Jest niewielki (690 ha), ale zawiera w sobie kilka ciekawych miejsc, między innymi: Opis ze strony Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody GDOŚ mówi: Obszar obejmuje wyizolowane, północno-zachodnie pasmo Gór Stołowych, oddzielone od pozostałej części Gór Stołowych terytorium czeskim. Pasmo położone jest wzdłuż granicy państwa na południe od Obniżenia Mieroszowskiego zbudowanego z piaskowców, z charakterystycznymi formami skalnymi w obrębie wierzchowiny szczytowej, tworzącymi tzw. Mieroszowskie Ściany. Kulminacje wzniesień osiągają: Dziób — 694 m n.p.m., Rogal — 640 m n.p.m., Mielna — 661 m n.p.m., Chochoł — 672 m n.p.m. Porastają ją drzewostany iglaste z domieszką modrzewia i jawora. Obszar istnieje od listopada 2021 r., chociaż pierwsze opracowanie na jego temat powstało w 2004 r. W tzw. standardowym formularzu danych (plik do pobrania) czytamy: obejmuje stare, wulkaniczne Góry Kamienne oraz niewielką część piaskowców Gór Stołowych (Zawory). Obszar jest częściowo przekształcony przez człowieka. Jest to głównie teren górzysty, w większości pokryty przez półnaturalne łąki oraz zbiorowiska leśne. Wśród nich dominują bory, choć na stokach i piargach utrzymują się buczyny i zboczowe lasy Tilio-Acerion. Niestety, większość stanowisk lasów liściastych zostało przekształconych w bory, lub wyciętych w celu utworzenia pól oraz kamieniołomów. Obszar istnieje od lutego 2011 r. Standardowy formularz danych (plik do pobrania) opisuje go bardzo obszernie: Obszar znajduje się w obrębie tzw. depresji śródsudeckiej i obejmuje Góry Kamienne, Góry Wałbrzyskie, Zawory i część Wzgórz Bramy Lubawskiej oraz wcinające się pomiędzy nimi Kotlinę Kamiennogórską i Obniżenie Ścinawki. Góry Kamienne to długie pasmo w kształcie łuku z ramionami skierowanymi na południe, zbudowane z permskich skał wulkanicznych: ryolitów, trachybazaltów i tufów wulkanicznych, leżących na podłożu plastycznych skał osadowych. Pomimo, że są to góry stosunkowo niskie to jednak dzięki specyficznej strukturze geologicznej charakteryzują się one dużą stromością stoków i silnie zróżnicowanym profilem linii grzbietowej. Patrząc od zachodu Góry Kamienne dzielą się na: Góry Krucze, niewysokie Pasmo Czarnego Lasu i Wzgórza Krzeszowskie, następnie Masyw Dzikowca i Pasmo Lesistej oraz najrozleglejsze Góry Suche. Od południa opadają w Kotlinę Krzeszowską, którą zamyka niewielkie, graniczne pasmo Zaworów zbudowane ze skał piaskowcowych stanowiących fragment tarczy Basenu Czeskiego, przechodzący ze strony Czech. Uwzględniono również leżący pomiędzy Zaworami a Górami Suchymi fragment Obniżenia Ścinawki w okolicy Mieroszowa. Leżące bardziej na północ Góry Wałbrzyskie tworzą izolowane, zalesione kopuły wzniesione do 400 m ponad poziom Pogórza Wałbrzyskiego. Pod względem rzeźby i budowy geologicznej nie różnią się one istotnie od Gór Kamiennych. Patrząc od zachodu, Góry Wałbrzyskie są tworzone przez następujące jednostki: Masyw Krąglaka, Masyw Trójgarbu, Masyw Chełmca, Masyw Borowej, Rybnicki Grzbiet i Góry Czarne. U podnóża Chełmca znajduje się niewielka, podzielona zalesionymi wzniesieniami Kotlina Wałbrzyska, na terenie której rozciąga się miasto Wałbrzych. Na zachód od Gór Kamiennych, na linii północ-południe, rozciąga się wypreparowana w mało odpornych skałach karbońskich Kotlina Kamiennogórska rozdzielająca Sudety Środkowe od Sudetów Zachodnich. Stanowi ona najniższe obniżenie w granicznym paśmie Sudetów. Z jej płaskiego dna wznoszą się strome szczyty Wzgórz Bramy Lubawskiej. W krajobrazie tego obszaru przeważają rozległe obszary bardzo ekstensywnie użytkowanych łąk i pastwisk, przy mniejszym udziale gruntów ornych. W wyniku sąsiedztwa licznych ośrodków przemysłowych lasy zostały silnie zmienione w wyniku intensywnej eksploatacji, jednak na znacznych obszarach zachowały się cenne jaworzyny, kwaśne i żyzne buczyny górskie, podgórskie łęgi olszowo-jesionowe oraz fragmenty borów bagiennych. Istotny jest również znaczny udział wychodni i osuwisk skalnych oraz licznych niewielkich zbiorników wodnych. Ze względu na znaczne walory krajobrazowe, przyrodnicze i kulturowe region ten powinien rozwijać się w kierunku agroturystyki i nieszkodliwych dla przyrody form turystyki. I jeszcze opis z rubryki Jakość i znaczenie: Opisywany obszar jest w skali Polski istotną ostoją lęgową dla wielu rzadkich i ginących gatunków ptaków, szczególnie tych związanych z lasami i ekstensywnie użytkowanymi łąkami. Na szczególną uwagę zasługują znaczne populacje lęgowe puchacza, sóweczki, dzięcioła zielonosiwego, a także bociana czarnego, włochatki, derkacza i gąsiorka. Występują tutaj również min. sokół wędrowny, cietrzew, czeczotka (PCKZ). Góry te są ponadto bardzo ważną częścią korytarza ekologicznego Sudetów, łącząc Góry Stołowe i Sowie z Karkonoszami, Rudawami Janowickimi i Górami Kaczawskimi. W granicach gminy Mieroszów wśród pomników przyrody więcej jest ,,nieożywionych’’ niż ,,żywych’’, dlatego podzielę je według tego kryterium. W opisach posługuję się informacjami z Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody, z moimi poprawkami stylistycznymi: O tym, dlaczego nazwa tego pomnika przyrody sprowadza na manowce i podtrzymuje fałszywą legendę o odwiedzinach twórców kina w Sokołowsku napisałem w obszernym tekście Bracia Lumière? Nie, John Jäderström! W bliżej nieokreślonej przyszłości planuję uzupełnienie opisów poszczególnych pomników o zdjęcia. Wszystko w swoim czasie :)SPIS TREŚCI (kliknij, by rozwinąć)
Ochrona przyrody — wprowadzenie
Formy ochrony przyrody w gminie Mieroszów
Typ Liczba Park narodowy 0 Rezerwat przyrody 0 Park krajobrazowy 1 Obszar chronionego krajobrazu 1 Obszar Natura 2000 2 Pomnik przyrody 10 / 11 / 12 Stanowisko dokumentacyjne 0 Użytek ekologiczny 0 Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich
Strona internetowa DZPK
Serwis mapowy DZPK
Zdjęcia i panoramy
Propozycje dodatkowej ochrony parku
Obszar chronionego krajobrazu Zawory
Obszary Natura 2000
Specjalny Obszar Ochrony siedlisk ,,Góry Kamienne’’ (PLH020038)
Obszar Specjalnej Ochrony ptaków ,,Sudety Wałbrzysko-Kamiennogórskie’’ (PLB020010)
Pomniki przyrody
Nieożywione
Małpia Skała
Czerwone Skałki
Zapomniane Skałki
Szczeliny wiatrowe
Stożek Wielki
Osuwisko głazów
Ożywione
Lipa drobnolistna w Unisławiu Śląskim
Cisy w Sokołowsku
Dąb szypułkowy ,,Adam’’ w Mieroszowie
Tuje ,,Bracia Lumière’’ w Kowalowej
Rzeczy do zrobienia
