Kilka zdań od autora

Po kilku latach zbierania danych i samodzielnej, hobbystycznej nauki obsługi programu QGIS (który jest niczym królicza nora z Alicji w krainie czarów), miesiącach nierównej walki z pułapkami układów współrzędnych, obserwowaniem dysku puchnącego od ,,tymczasowych’’ plików, z których wiele ma po kilkaset megabajtów, pisania pomocniczych, ,,tylko na chwilę’’ skryptów oraz mnóstwem innych drobnych problemów zrealizowałem kolejny projekt z opasłej teczki zatytułowanej ,,Projekty dziwne i nieprzydatne’’ — interaktywny atlas gminy Mieroszów.

Ufam, że spodoba się on nie tylko miłośnikom map wszelakich. Śmiem twierdzić, że jest to najbardziej kompletna, a z pewnością najbardziej złożona i wieloaspektowa mapa gminy Mieroszów dostępna publicznie. Aktualnie składa się z 56 warstw i raczej nie jest to ostateczna liczba — w planach mam już kolejne.

Atlas powstał z motywacji podobnej do tej, którą kierowałem się tworząc inny z moich projektów — sieć stacji pogodowych Meteo.Mieroszów. Męczyło mnie szukanie materiałów kartograficznych i informacji rozproszonych w kilku(nastu) różnych serwisach i chciałem mieć je zebrane w jednym miejscu.

Zasięg atlasu jest świadomie ograniczony do gminy Mieroszów. Niektóre warstwy, wczytywane z zewnętrznych serwerów, obejmują szerszy obszar, ale mapa jest tak zaprojektowana, że próba przeciągnięcia jej daleko od granic gminy kończy się niepowodzeniem.

A oto adres: mapa.kowalowa.eu.

Budowa i działanie atlasu

Atlas zawiera rozmaite warstwy, o których można myśleć jak o oddzielnych stronach lub arkuszach, leżących jeden na drugim. Można je włączać, wyłączać i zmieniać ich przezroczystość — wtedy warstwy leżące wyżej pozwalają zobaczyć te, które są pod nimi. Dzięki temu można tworzyć własne kompozycje mapowe.

Warstwy ukryte są w menu dostępnym pod postacią trzech poziomych kresek ☰ (tzw. menu hamburgerowe).

Każda warstwa ma dodatkowy opis, dostępny po kliknięciu w mały symbol przy nazwie. Kliknięcie w symbol ? otwiera przewodnik, o którym będzie mowa dalej, i opisuje pracę z warstwami.

Widok startowy

Domyślnie wita nas mapa podkładowa oparta na danych OpenStreetMap w przyjemnym, łagodnym dla oka wydaniu przygotowanym przez Carto. Nałożona na mapę podstawową rzeźba terenu pokazuje podział gminy na bardziej górzystą część północną i nieco łagodniejszą część południową z szeroką doliną Ścinawki. Początkową kompozycję uzupełniają granice gminy Mieroszów i poszczególnych miejscowości. Lista warstw jest zwinięta i widać jedynie kategorie główne.

,,Podpicuj moją mapę!‘’

Dodatkowo do dyspozycji są między innymi:

• numeryczny model terenu (NMT) w moim autorskim opracowaniu, dzięki czemu jest to wersja o rząd wielkości dokładniejsza od publicznie dostępnej np. w rządowym serwisie geoportal.gov.pl,
• hipsometria w klasycznej zielono–żółto–pomarańczowo–brązowej kolorystyce znanej z atlasów oraz w drugiej, alternatywnej palecie stosowanej na współczesnych mapach Marsa; ta druga wersja nadaje mapie zaskakujący wygląd,
• warstwice, zwane także poziomicami, podkreślające ukształtowanie terenu,
• sieć wodna, czyli rzeki, potoki, strumienie i wododziały.

Te cztery połączone warstwy plus podkład tworzą co prawda samodzielną i bogatą w treść mapę, ale można dołączyć do nich oficjalne i zwyczajowe nazwy geograficzne (toponimy), ujęte w Państwowym Rejestrze Nazw Geograficznych, dzięki czemu całość nabiera dodatkowej głębi znaczeniowej.

Bardzo przydatnym uzupełnieniem są zdjęcia lotnicze (ortofotomapy) w dwóch rozdzielczościach — standardowej i wysokiej, wykonanych odpowiednio w 2025 i 2013 r.

Szczyty górskie

Bardzo ciekawą warstwą, która dostarcza wielu niespodziewanych odkryć, są Szczyty górskie. Miłośnicy wędrówek po okolicznych górach mogą się mocno zdziwić, sprawdzając wysokości szczytów, na które wchodzili niejeden raz, a ich wysokości znają na pamięć. No bo na przykład kto wie, że Waligóra jest o ponad metr wyższa od tego, co można znaleźć na popularnych mapach, a o dwa metry niższa niż mówi napis wyryty na słupku szczytowym? Albo że Lesista Wielka ma aż pięć metrów więcej niż mówi tabliczka przy wiacie turystycznej?

Szlaki turystyczne

Turyści z bliższych i dalszych okolic łaskawym okiem (mam nadzieję!) spojrzą na przebieg szlaków oficjalnych, wyznaczonych przez PTTK, i lokalnych, np. Mieroszowski Szlak Dzika czy Eko–Ścieżka. Kliknięcie w szlak pokaże jego nazwę i kolor, a tam, gdzie kilka szlaków idzie wspólnym odcinkiem, zobaczymy je wszystkie. Uwaga: ta warstwa w żadnym wypadku nie ma ambicji zastąpić porządnych map turystycznych, takich jak Mapy.com. To raczej ich uzupełnienie, pozwalające z zupełnie nowej perspektywy zobaczyć dobrze znane trasy nałożone na ukształtowanie terenu — stromizny, doliny i wypłaszczenia.

Warstwy historyczne

Nie zapomniałem też o tych, którzy lubią grzebać w przeszłości. Sam do nich należę :) Dlatego na pewno wiele osób ucieszy się z kilku warstw ,,historycznych’’. Dostępne są bowiem:

• archiwalne polskie mapy topograficzne, obejmujące okres od lat 70. do wczesnych 90. ubiegłego wieku. Im większe powiększenie, tym dokładniejsze mapy są wyświetlane — od map ogólnogeograficznych w skali 1:100000 do ostatniej serii drukowanych map topograficznych w skali 1:10000,

• niemieckie Messtischblatty w postaci trzech połączonych arkuszy bardzo dokładnych map topograficznych z lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Te arkusze to 5363 Friedland (Mieroszów), 5362 Schömberg (Chełmsko Śląskie) i 5263 Waldenburg (Wałbrzych). Messtischblatty (w skrócie MTB albo MTB25) to jedno z najważniejszych źródeł informacji o zmianach w krajobrazie i topografii po włączeniu Dolnego Śląska w granice Polski w 1945 r.

• czeskie zdjęcia lotnicze z pierwszego systematycznego przeglądu kraju z powietrza, wykonane w pierwszej połowie lat 50. Co ciekawe, pomimo dość napiętych stosunków panujących wówczas między Polską i Czechosłowacją, czeskie lotnictwo wojskowe sfotografowało również kilkukilometrowy pas wewnątrz Polski. Niestety, w dostępnych materiałach źródłowych brakuje zdjęcia głównej części Mieroszowa.

Jedną z warstw poświęconych przeszłości jest plan dzisiejszego Sokołowska, ówczesnego Görbersdorf, z 1887 r. Zaznaczone są na nim posiadłości doktorów Brehmera i Römplera oraz hrabiny Pückler. Jest to bardzo ciekawy dokument z tego względu, że na tej mapie nie ma jeszcze m.in. ścieżek w parku zdrojowym na południe od dzisiejszego Grunwaldu.

Niezmiernie interesująca jest mapa z lat 70. XVIII w. W jej centrum znajduje się dzisiejsza Kowalowa, ówcześnie Schmidtsdorf. Na północ od obecnej ulicy Malinowej znajdziemy wyraźnie oznaczone obiekty tworzące pruski obóz warowny z okresu wojny o sukcesję bawarską. Bardzo obszernie opisałem ten temat w cyklu Fortyfikacje w Kowalowej. Mapa jest bardzo cenna nie tylko dlatego, że pokazuje historię sprzed dwóch i pół wieku — świetnie widać na niej ówczesną sieć drogową i wodną. Niektóre drogi służą ludziom do dzisiaj, inne zatarły się lub zmieniły funkcję. Rzeka Ścinawka i mniejsze potoki zmieniły swój bieg.

Z punktu widzenia mieszkańca Mieroszowa interesujący jest również plan rozwoju miasta sprzed stu lat, z 1926 r., z zaznaczonymi strefami zabudowy i zakładami przemysłowymi.

Przewodnik po interfejsie

Przy pierwszym uruchomieniu dostępny jest przewodnik, krok po kroku wskazujący najważniejsze elementy mapy. Przy kolejnych uruchomieniach nie powinien się już pojawiać, ale zawsze można skorzystać z niego ponownie, naciskając symbol ? w prawym dolnym narożniku ekranu.

Im większy, tym lepszy

Oczywiście najlepiej korzystać z atlasu na dużym ekranie — laptopie lub monitorze. Na telefonie też się da, ale ponieważ widoczny obszar jest mocno ograniczony, używanie mapy jest mniej komfortowe.

Zapraszam zatem do samodzielnej eksploracji: mapa.kowalowa.eu

Źródła danych

Treść mapy została zaczerpnięta z oficjalnych, publicznych źródeł: Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii (GUGiK), Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ), Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe (PGL LP), Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (PGW WP), Państwowego Instytutu Geologicznego (PIG), a także społeczności OpenStreetMap, bibliotek cyfrowych, repozytoriów map znajdujących się w domenie publicznej oraz innych miejsc. Niektóre warstwy mapy zostały przeze mnie poddane specjalnej, wieloetapowej obróbce. Dotyczy to zwłaszcza Numerycznego Model Terenu (NMT), z którego wycisnąłem chyba wszystko, co dało się uzyskać dostępnymi narzędziami open source. NMT był z kolei podstawą do opracowania hipsometrii i warstwic.

Pełny wykaz warstw

Powyższy opis atlasu był raczej ogólny, żeby nie zanudzić czytelnika na starcie. Poniżej — dla dociekliwych — pełna lista wszystkich aktualnie dostępnych warstw, w takiej samej kolejności jak w menu ☰. Kart atlasu, czyli warstw mapy, cały czas przybywa, więc ten rozdział będę sukcesywnie uzupełniał o kolejne pozycje.

Aktualnie atlas liczy 56 warstw w jedenastu kategoriach.

Podkład

• Mapa bazowa (Carto) — domyślny podkład, oparty na danych OpenStreetMap, w wydaniu CartoDB Voyager,
• Mapa bazowa (Mapy.com) — alternatywny podkład czeskiego serwisu Mapy.com (dawniej Mapy.cz), również bazujący na OpenStreetMap.

Można mieć włączony tylko jeden podkład naraz. To zabezpieczenie przed niepotrzebnym pobieraniem dwóch map jednocześnie (nawet gdy mapa jest niewidoczna i przykryta inną, kafelki, z której jest zbudowana, są pobierane w tle — to zabiera cenne kilo– i megabajty z limitu internetu mobilnego, jeśli korzystasz z mapy w telefonie).

Granice i nazwy

• Granice miejscowości — granica gminy Mieroszów oraz granice poszczególnych miejscowości, opracowane na podstawie danych z OSM-Boundaries.com.
• Nazwy geograficzne (PRNG) — urzędowe i zwyczajowe nazwy obiektów fizjograficznych z Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych, prowadzonego przez GUGiK. Pomimo tego, że jest to oficjalny serwis podległy pod rządową instytucję, zdarzają się w nim błędy.
• Kategorie własności gruntów — do kogo należą poszczególne działki ewidencyjne, np. Skarb Państwa, gmina, osoby fizyczne itd. Dane dostarczone przez powiat wałbrzyski, stan na 1 sierpnia 2026 (będą aktualizowane).

Rzeźba i pokrycie terenu

• NMT (rzeźba terenu) — mój autorski Numeryczny Model Terenu z danych lidarowych, zebranych w październiku 2021 r., znacznie dokładniejszy od publicznie dostępnego w Geoportalu. Składa się z kilku nałożonych na siebie warstw o różnej szczegółowości. Wymagało to sporo pracy, ale efekt przerósł moje najśmielsze oczekiwania.

• NMT z efektem RGB (tzw. multi hillshade) — ta sama rzeźba terenu oświetlona jednocześnie trzema źródłami światła w barwach czerwonej, zielonej i niebieskiej (Red / Green / Blue), z trzech różnych kierunków. Ciekawy efekt wizualny!

• NMPT (pokrycie terenu) — Numeryczny Model Pokrycia Terenu, czyli powierzchnia ziemi razem z tym, co na niej stoi i rośnie: budynkami, drzewami, mostami, wiaduktami.

• NMPT (znormalizowany) — wysokość samych obiektów nad ,,gołym’’ gruntem (w uproszczeniu: NMPT minus NMT) — łatwo dzięki temu ocenić np. wysokość drzewostanu czy zabudowy.

• Warstwice (5 m) — poziomice w cięciu co 5 m, pogrubione co 25 m, z etykietami wysokości.

• Hipsometria (atlas) — barwna wizualizacja rzeźby terenu w klasycznej, ,,atlasowej’’ kolorystyce zielono–żółto–pomarańczowo–brązowej.

• Hipsometria (Mars) — hipsometria w tej samej skali wysokości, ale alternatywnej palecie wzorowanej na mapach topograficznych Marsa, używanej przez NASA.

• Geomorfologia (zaawansowana analiza terenu) — złożenie czterech obrazów wygenerowanych z danych lidarowych różnymi metodami (nachylenie, wielkoskalowa pozycja topograficzna, ekspozycja horyzontu, widoczność nieba), uwydatniające skałki, skarpy, osuwiska, wąwozy, gołoborza, stożki napływowe i terasy rzeczne — często niewidoczne nawet na standardowym NMT.

Patrząc na struktury geologiczne, na fakturę podłoża wytworzoną przez fizykę lidaru i matematykę algorytmów, na zestawienie kolorów — widzę na przemian albo coś organicznego, albo powierzchnię obcej planety, albo abstrakcyjne dzieło sztuki. Przyznam, że ta warstwa wizualnie podoba mi się najbardziej. Poza tym, że jest nośnikiem ogromnej ilości informacji o terenie, oglądanie tej ,,karty atlasu’’ to przyjemność czysto estetyczna, przynajmniej dla mnie. I, co może być zaskakujące, doszedłem do niej niejako przypadkiem, eksperymentując z różnymi metodami analizy terenu, zestawiając je w różnym porządku i mieszając na różne sposoby.

• Korony drzew — lokalna wersja Krajowej Mapy Koron Drzew: wszystkie drzewa w gminie, które w październiku 2021 r. miały wysokość co najmniej 4 metrów, pokolorowane według wysokości. Klikając myszą na korony lub dotykając ich na ekranie telefonu widzimy wysokość drzewa.

• Szczyty górskie — wysokości szczytów wyznaczone lidarem z dokładnością centymetrową, widoczne po kliknięciu w symbol szczytu.

• Mgła w dolinach — efekt mgły zalegającej w dolinach i obniżeniu Ścinawki, czysto estetyczny dodatek do podkładu terenowego.

Woda i atmosfera

• Sieć Meteo.Mieroszów — lokalizacje istniejących i projektowanych prywatnych stacji pogodowych sieci Meteo.Mieroszów.

• Sieć rzeczna — wizualizacja sieci rzecznej wygenerowana na podstawie NMT; grubość linii (celowo przesadzona) pokazuje tzw. rząd cieku, od małych strumyków po Ścinawkę. Warstwa obejmuje też okresowe cieki i suche doliny nieujęte w oficjalnych rejestrach hydrograficznych — to potencjalne drogi spływu wody przy ulewnych lub długotrwałych opadach.

• Rzeki, potoki, strumienie (Wody Polskie) — oficjalna sieć hydrograficzna z Mapy Podziału Hydrograficznego Polski (MPHP, skala 1:10000).
• Zlewnie — działy wodne i zlewnie, również z MPHP.

• Zagrożenie powodzią — obszary, na których wystąpienie powodzi rzecznej (naturalne wezbranie Ścinawki i dopływów) jest prawdopodobne, na podstawie danych PGW Wody Polskie.

Ochrona przyrody

Kategoria oparta na oficjalnych danych z Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP), prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.

• Formy ochrony przyrody — granica Parku Krajobrazowego Sudetów Wałbrzyskich wraz z otuliną, obszar chronionego krajobrazu (pasmo Zaworów) oraz dwa obszary Natura 2000.
• Pomniki przyrody — kilkanaście obiektów, w tym jeden nieformalny: pojedyncze drzewa i skały oznaczone piktogramami oraz jedyny w gminie Mieroszów pomnik powierzchniowy — osuwisko głazów na północnym stoku Kostrzyny. Kliknięcie w dowolny obiekt otwiera dymek ze szczegółami.

• Proponowane rezerwaty — granice trzech rezerwatów przyrody zaproponowanych przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska, wraz z otulinami. Jeden z nich (Osuwiska koło Grzmiącej) w zdecydowanej większości leży w sąsiedniej gminie Głuszyca, ale pokazany jest w całości.

Turystyka

• Szlaki turystyczne — szlaki piesze i rowerowe, oficjalne (PTTK) i lokalne, np. Mieroszowski Szlak Dzika czy Eko–Ścieżka. Kolory szlaków PTTK odpowiadają rzeczywistemu oznakowaniu, linie przerywane to trasy rowerowe.

• Infrastruktura turystyczna — wiaty turystyczne należące do gminy Mieroszów oraz Lasów Państwowych plus miejsca legalnego postoju pojazdów inne niż zwykłe parkingi.

Mapy historyczne

• Archiwalne mapy topograficzne (PL, po 1945 r.) — skany papierowych map topograficznych GUGiK z różnych okresów i skal.
• Mapa topograficzna (1983) z efektem 3D — mapa 1:25000 opracowana w 1983 r. (ale wydana dopiero w 1997 r.) w układzie współrzędnych 1965 (kliknij na mapie lub dotknij ją, by zobaczyć na przemian ten sam obszar jako standardową płaską mapę drukowaną i moją interpretację).

• Mapa topograficzna (układ 1965) z efektem 3D — ciekawa i rzadko spotykana, dwubarwna polska mapa w skali 1:25000, z dodanym przeze mnie delikatnym cieniowaniem rzeźby terenu.

• Messtischblatt (DE, do 1945 r.) — niemiecka mapa topograficzna 1:25000 z lat 1870–1944; wykorzystano arkusze 5263 Waldenburg (1936), 5362 Schömberg (1925) i 5363 Friedland (1936).
• Messtischblatt z efektem 3D — te same arkusze Messtischblatt, w wersji z efektem cieniowanej rzeźby (kliknij na mapie lub dotknij ją, by zobaczyć na przemian ten sam obszar jako standardową płaską mapę drukowaną i moją interpretację).

• Fortyfikacje w Kowalowej (1778) — mapa z 1778/1779 r. przedstawiająca Kowalową, Mieroszów, Sokołowsko i pruski obóz warowny z czasów wojny o sukcesję bawarską.
• Plan Sokołowska (1887) — plan zabudowań i parków ówczesnego Görbersdorf z przewodnika Die Heilanstalten von Görbersdorf, z zaznaczonymi posiadłościami doktorów Brehmera i Römplera oraz hrabiny Pückler.
• Plan parku zdrojowego w Sokołowsku (1989) — inwentaryzacja zieleni i założenia parkowego za dawnym sanatorium dr. Hermanna Brehmera, z opracowania Ewidencja założeń parkowo-ogrodowych województwa wałbrzyskiego (zespół BIPROZET, Pracownia Rolna we Wrocławiu). Oryginał ze zbiorów Narodowego Instytutu Dziedzictwa, udostępniony dzięki p. Henrykowi Wilkowi z Sokołowska, przygotowującemu obywatelski wniosek rewitalizacji parku. Do warstwy, w obu wariantach obróbki skanu, dołączone są archiwalne zdjęcia z inwentaryzacji parku: po włączeniu planu na mapie pojawiają się symbole aparatów fotograficznych, a kliknięcie otwiera fotografię z opisem miejsca.

• Plan parku zdrojowego w Sokołowsku (1983) — wcześniejsza o sześć lat wersja tego samego opracowania, również ze zbiorów Narodowego Instytutu Dziedzictwa, pozyskana z serwisu Zabytek.pl. Ze względu na niewielki obszar planu warstwa jest dostępna dopiero od powiększenia 16. Do planu dołączono skan oryginalnej legendy. Podobnie jak w wersji z 1989 r., warstwie towarzyszą zdjęcia archiwalne z inwentaryzacji parku.

• Plan rozwoju Mieroszowa (1926) — ,,mapa poglądowa do planu rozwoju’’ ówczesnego Friedlandu, z obszarami o różnym przeznaczeniu funkcjonalnym i ówczesnymi zakładami produkcyjnymi.

Zdjęcia lotnicze

• Ortofotomapa Standard (2025) — zdjęcia lotnicze w rozdzielczości 0,25 m/px.

• Ortofotomapa HiRes (2013) — zdjęcia lotnicze w wysokiej rozdzielczości 0,1 m/px.

• Ortofotomapa w podczerwieni (2025) — ortofotomapa CIR, rejestrująca bliską podczerwień zamiast światła niebieskiego, dzięki czemu łatwiej ocenić skład gatunkowy lasu i kondycję drzew.

• Ortofotomapa (CZ, lata 50.) — archiwalne zdjęcia lotnicze czechosłowackiego lotnictwa wojskowego z pierwszej połowy lat 50. XX w., obejmujące też niewielki pas terytorium Polski (niestety bez samego Mieroszowa).

Lasy Państwowe (BDL)

Cztery warstwy z Banku Danych o Lasach, prowadzonego przez Lasy Państwowe:

• Podział lasu — podział na oddziały i pododdziały.
• Zakazy wstępu — okresowe zakazy wstępu do lasu wraz z przyczyną (zagrożenie pożarowe, zabiegi ochrony roślin, inne).
• Zagrożenie pożarowe — bieżące strefy zagrożenia pożarowego (duże/średnie/małe).
• Lasy inne niż państwowe — kategorie własności gruntów leśnych spoza PGL Lasy Państwowe (prywatne, gminne, Skarbu Państwa i inne).

Geologia

Dwie szczegółowe mapy geologiczne regionu w skali 1:25000 — starsza i młodsza. Mapy poddałem georeferencji i dodatkowej obróbce. Ponieważ arkusze map wydawano na przestrzeni wielu lat, przy zmieniającej się technologii druku, sąsiadujące ze sobą arkusze mają czasem inne odcienie kolorów dla tych samych formacji geologicznych.

• Szczegółowa Mapa Geologiczna Sudetów (SMGS) — w skrócie SMGS, wydana przez wrocławski oddział Państwowego Instytutu Geologicznego; wykorzystałem arkusze Mieroszów (1973), Golińsk (1967), Jedlina–Zdrój (1994), Uniemyśl (1957 r.) i Lubawka (1981 r.),
• Geologische Karte von Preussen (DE, przed 1945 r.) — niemiecki pierwowzór mapy SMGS, w tym samym podziale na arkusze co Messtischblatt; wykorzystałem arkusze 5263 Waldenburg, 5362 Schömberg i 5363 Friedland, wszystkie z 1910 r. Skany pochodzą z zasobów biblioteki uniwersyteckiej w Getyndze (SUB Göttingen).

Trzy warstwy dotyczące złoża melafiru w Rybnicy Leśnej, pochodzące z Systemu Gospodarki i Ochrony Bogactw Mineralnych Polski (MIDAS), prowadzonego przez Państwowy Instytut Geologiczny. Krzyżują się tutaj trzy odrębne pojęcia prawne, które częściowo nakładają się na siebie, dlatego zdecydowałem się na trzy oddzielne warstwy:

• Aktualny obszar wydobycia to przestrzeń, w której przedsiębiorca ma prawo prowadzić eksploatację zgodnie z koncesją,
• Zasięg złoża to stwierdzona na podstawie badań geologicznych obecność kopaliny,
• Teren górniczy to przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych.

Kliknięcie w dowolny z trzech obszarów pokazuje w dymku dodatkowe informacje.

Narzędzia

• Siatka geograficzna (WGS84) — siatka długości i szerokości geograficznej, czyli południki i równoleżniki.
• Siatka kilometrowa (PUWG 1992) — siatka współrzędnych w układzie metrycznym (kilometry, przy większych powiększeniach setki i dziesiątki metrów).

Gdy któraś z siatek jest włączona, w rogu mapy na bieżąco wyświetlają się współrzędne kursora w odpowiednim układzie — albo obydwu jednocześnie, gdy obie siatki są aktywne.

• Uzbrojenie terenu (GESUT) — Geodezyjna Ewidencja Sieci Uzbrojenia Terenu, czyli mapa tego, co biegnie pod nawierzchnią i nad nią: wodociągi, kanalizacja, gaz, energetyka, telekomunikacja i sieci specjalne, istniejące i projektowane. Dane pochodzą ze Starostwa Powiatowego w Wałbrzychu. Każdy rodzaj sieci ma w legendzie własny kolor, a po dostatecznym przybliżeniu (od zoom 20) widać także opisy poszczególnych odcinków i urządzeń.

Przydatne narzędzia

Profil trasy

Poza samym tylko przeglądaniem kolejnych map można skorzystać z funkcji Profil terenu, przydatnej szczególnie w turystyce pieszej i rowerowej. Innymi słowy, jak łatwa (albo trudna) jest trasa, którą chcemy przejść. Ale zastosowanie może być też czysto poznawcze — rysujemy długą linię prostą pomiędzy najbardziej oddalonymi od siebie punktami gminy albo wykreślamy profil rzeki czy potoku, badając jej spadek. I wiele, wiele innych!

Jak to działa? Należy użyć przycisku nad listą warstw — symbolu łamanej linii. Gdy jest aktywny, zmienia kolor na niebieski. Teraz wskazując kursorem myszy albo stukając po ekranie telefonu wyznaczamy kolejne punkty (minimum dwa). W tym czasie mapę można przesuwać, pomniejszać i powiększać bez utraty wcześniej ustawionych punktów. Gdy się pomylimy, możemy umieścić punkt w innym miejscu, przytrzymując go i przesuwając. Rysowanie kończymy dwuklikiem albo dwukrotnym stuknięciem w ekran telefonu.

Po chwili — od sekundy do kilku (to zależy od długości narysowanej linii i prędkości internetu) — otrzymamy profil wysokościowy:

• długość narysowanej linii,
• najniższy i najwyższy punkt trasy,
• sumę podejść,
• nachylenie.

Kolory dodatkowo mówią o ,,stromości’’ kolejnych odcinków, czyli pośrednio o stopniu trudności trasy. Warto pamiętać, że profil trasy, choć wiarygodny, bo wygenerowany na podstawie NMT, jest orientacyjny i miejscami może być niedokładny, zwłaszcza na krótkich dystansach albo przy gwałtownej zmianie wysokości na bardzo krótkim odcinku (np. przejście przez koryto strumienia).

Miłym dodatkiem jest możliwość sprawdzenia, które konkretnie fragmenty trasy mogą sprawić trudność w terenie. Wystarczy prowadzić kursor myszy albo palec po otrzymanym wykresie (profilu), by zobaczyć wysokość tego miejsca w metrach n.p.m. Jednocześnie na narysowanej trasie będzie przesuwać się kropka, zsynchronizowana z wykresem. Mała rzecz, a cieszy.

Aktualna pozycja w terenie (lokalizacja)

Wśród przycisków nad listą warstw jest też ikona celownika. To najszybszy sposób, żeby zorientować się — będąc w terenie — w którym punkcie mapy się znajdujemy. Oczywiście telefon musi mieć dostęp do internetu, by pobrać mapę.

Funkcja lokalizacji nie jest ,,agresywna’’ i nie narzuca się sama po wejściu na stronę. By ją uruchomić, należy kliknąć w przycisk celownika i odpowiedzieć twierdząco na standardowe zapytanie przeglądarki o zgodę na dostęp do lokalizacji. Po jej udzieleniu na mapie wyświetli się niebieski punkt wraz z otaczającym go, półprzezroczystym okręgiem — to orientacyjna dokładność odczytu (im mniejszy okrąg, tym pozycja pewniejsza; im bardziej otwarty teren, tym szybciej pozycja zostanie określona). To funkcja znana z aplikacji do nawigacji i map turystycznych.

Warto pamiętać, że użycie funkcji lokalizacji to pojedynczy odczyt, a nie nawigacja na żywo — mapa nie będzie ,,wędrować’’ za telefonem. Jeśli chcesz sprawdzić aktualną pozycję ponownie (np. po przejściu kawałka trasy), po prostu kliknij przycisk jeszcze raz.

Jeśli w chwili kliknięcia jesteś poza granicami gminy Mieroszów, widok mapy nie przesunie się do Twojej aktualnej pozycji. Zamiast tego pojawi się krótki komunikat informujący, że jesteś poza zasięgiem atlasu. To celowe rozwiązanie: mapa jest ograniczona do gminy Mieroszów i niewielkiego obszaru wokół niej (maksymalnie kilka kilometrów).

Funkcja lokalizacji dobrze łączy się z pozostałymi warstwami mapy — można na przykład sprawdzić, jak własna pozycja wypada na tle warstwic, zdjęciu lotniczym, archiwalnej mapie czy planie pruskiego obozu w Kowalowej. Oczywiście trzeba pamiętać o pewnym drobiazgu: o ile nawet w głębokiej dolinie telefon może odczytać pozycję na podstawie wbudowanego odbiornika GPS, o tyle brak zasięgu internetu komórkowego jest poważnym ograniczeniem — bez internetu mapa nie wczyta się.

Wczytywanie własnych tras GPX

Jeśli nagrywasz trasy w terenie podczas wędrówek czy wycieczek rowerowych albo planujesz je w Mapy.com, Garminie czy innym programie, możesz wczytać je do atlasu i zestawić z dowolnymi warstwami — na przykład z NMT albo warstwicami. Służy do tego przycisk GPX obok profilu terenu, a na komputerze wystarczy przeciągnąć plik GPX myszką wprost na mapę.

Trasa rysuje się niebieską linią, a kliknięcie w nią pokazuje długość trasy i sumę podejść (o ile plik zawiera informację o wysokości n.p.m.). Można wyświetlić tylko jedną trasę w danym momencie — wczytanie kolejnego pliku zastępuje poprzednią.

Porównanie dwóch warstw

Atlas pozwala porównywać dwie warstwy obok siebie; pionowa linia (,,suwak’‘) dzieli ekran na połowy, z których każda pokazuje fragment innej warstwy. Można na przykład porównać aktualną ortofotomapę z mapą historyczną, ,,zwykłą’’ rzeźbę terenu (NMT) ze znacznie dokładniejszą mapą budowy geomorfologicznej albo dwie mapy archiwalne z różnych epok.

Żeby uruchomić tryb porównania, należy kliknąć przycisk z ikoną dwóch kolorowych prostokątów w lewej górnej części ekranu, pod przyciskami powiększenia. Pojawi się okno z listą warstw podzieloną na dwie kolumny: Lewa strona i Prawa strona. Po wybraniu warstwy (po jednej w każdej kolumnie) należy nacisnąć Porównaj i otrzymujemy podzielony widok.

Suwak dzielący mapę można przeciągać myszką lub palcem w prawo i w lewo. Mapę można w tym czasie normalnie przesuwać i zmieniać powiększenie. Ponowne kliknięcie przycisku (lub krzyżyk w oknie wyboru) wyłącza tryb porównania i wraca do normalnego widoku.

Permalink, czyli udostępnianie widoku

Adres w pasku przeglądarki zapamiętuje aktualny poziom powiększenia, środek widoku i zestaw włączonych warstw. Skopiowany link otwiera atlas dokładnie w tym samym miejscu i z tą samą kompozycją warstw — wysłany mailem, w komunikatorze albo na Facebooku i otwarty w przeglądarce pozwala pokazać komuś dokładnie to, co widzisz Ty na swoim laptopie lub telefonie.

Przykładowe permalinki:

• mapa z 1778 r. z warstwicami, wyśrodkowana na pruskim obozie warownym w Kowalowej: https://mapa.kowalowa.eu/#16/50.68282/16.21506/w=16,23,51,
• plan Sokołowska z 1983 r. na tle współczesnej mapy (plus zdjęcia): https://mapa.kowalowa.eu/#18/50.68432/16.23203/w=56,52,
• budowa geomorfologiczna masywu Lesistej z wyraźnie widocznymi osuwiskami, szlakami turystycznymi, pomnikiem przyrody Szczeliny Wiatrowe i wybranymi toponimami: https://mapa.kowalowa.eu/#16/50.70656/16.20257/w=2,4,14,50,52.

Powrót do widoku startowego

Przycisk z ikoną zawiniętej strzałki ↺ przywraca widok domyślny (mapa bazowa OpenStreetMap Carto, NMT, granice miejscowości), zwija wszystkie kategorie w panelu warstw i zamyka panel. Przydatny, gdy eksperymenty z kompozycją warstw wymkną się spod kontroli :)

Co dalej?

Atlas nie jest projektem zamkniętym — planuję stopniowo dodawać inne interesujące i przydatne warstwy. Jeśli zauważysz błąd w działaniu mapy albo masz pomysł, jak ulepszyć interfejs bądź dodać następne warstwy (,,karty atlasu’’), zapraszam do kontaktu.